Kısa Çalışma Ödeneği Nedir ?
Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de ekonomik krizlerden en çok iş ve çalışma hayatı etkilenmektedir. Ekonomik krizlerin sonucunda birçok işletme kapanmakta ve çalışanlar işini kaybetmektedir.
1990’lı yılların ikinci yarısından itibaren çalışma hayatında sıkça görülen işçilerin ücretsiz izne çıkarılma uygulaması genel ekonomik krizler ve zorlayıcı (deprem, yangın, su baskını vb) nedenlerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bu olumsuz durumu gidermek maksadıyla ve işçilere sınırlı da olsa bir gelir güvencesi, “kısa çalışma ödeneği” adı altında 10.06.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Yasası ile sadece İş Yasası kapsamında olanlar için getirilmiştir.
Mevzuatta; kısa çalışma, en az dört hafta en fazla üç ay süreyle işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılarak uygulanması, kısa çalışma ödeneği; kısa çalışma, işin kısmen veya tamamen durması hallerinde yapılan ödeme şeklinde tanımlanmıştır.
Kısa çalışma, kısa süreli olarak geçici işlerde çalışmayla ilgisi yoktur. Çünkü kısa süreli olarak geçici işlerde çalışmada hizmet akdinin konusu olan işin mahiyetinden veya işçinin taahhüdünün geçici, kısa bir çalışmayı gerektirmesi söz konusudur.
Kısa Çalışmanın Şartları
Mevzuatımızda, kısa çalışma, kanunda sayılan sınırlı ve sayılı hallerde söz konusudur. Bu nedenle kanunda belirtilen;
- Genel ekonomik kriz veya
- Zorlayıcı sebepler
dışında kısa çalışmadan bahsetmek mümkün değildir.
Genel anlamda ekonomik krizden söz etmek için, ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olayların, ülke ekonomisi ve dolayısıyla işyerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı durumların ortaya çıkması gereklidir.
1994 ve 2001 yıllarında ülkemiz genelinde yaşanan ekonomik krizleri örnek göstermek mümkündür. Bu krizler nedeniyle işyerinin ciddi anlamda ekonomik sarsıntıya maruz kalmışsa (siparişlerin ortadan kalkması, ödeme güçlüğü v.s) kısa çalışmanın genel koşullarından biri gerçekleşmiş sayılır.
Zorlayıcı sebepler : İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine olanak bulunmayan, dışsal etkilerden ileri gelen, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması ve faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan deprem, yangın, su baskını, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri nedenlerdir.(
Kısa Çalışmanın Kapsamı
Kısa çalışma ödeneğinden yararlanacakların kapsamı 26.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5763 sayılı İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile genişletilmiştir. Bu bağlamda bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan ve sigortalı olan gazeteci, gemi adamı, Borçlar Kanunu kapsamında çalışanlarda koşulları yerine getirdiğinde işçiler gibi kısa çalışma ödeneğinden yararlanacaktır.
Kısa çalışma düzenlemesi ile bir ekonomik krizde veya zorlayıcı bir sebebin varlığı halinde, işyerinde işçiler arasında indirim yapma yerine, işçilerin tamamının veya bir kısmının geçici olarak ücretsiz izne çıkartılması ekonomik ve sosyal politika olarak tercih edilmektedir. Bu düzenlemede işçilerin geçici olarak ücretsiz izne çıkarılması “geçici bir işsizlik” olarak nitelenerek işsizlik sigortasından “kısa çalışma ödeneği” almaları öngörülmektedir.
Sigortalıların kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmeleri işsizlik sigortasına hak kazanma koşuluna bağlanmıştır. Buna göre son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olanlar kısa çalışma ödeneğinden yararlanır.
Kısa çalışma uygulaması işverenlerin, işçilerini kaybetmemelerini sağlayan önemli bir düzenlemedir. Kısa çalışma uygulaması ile kısmen de olsa işçilerin işsiz kalması önlenmekte ve Türkiye İş Kurumu’nu da işsizlik sigortasının bu işçileri yeniden işe yerleştirmek için yapacağı masraflardan kurtarmış olmaktadır.
Kısa Çalışmada Ödeneğin Kesilmesi:
Kısa çalışma esnasında aşağıdaki hallerden birinin gerçekleşmesi halinde kısa çalışma ödeneği kesilmektedir.
Ödenek alanların;
* İşe girmesi,
* Yaşlılık aylığı almaya başlaması,
* Herhangi bir sebeple silah altına alınması
* Herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılması veya,
* Geçici iş göremezlik ödeneğinin başlaması halinde
